Opracowanie ekofizjograficzne dla miasta Opola

Prace nad opracowaniem ekofizjograficznym prowadzone były w ramach konsorcjum jakie zawiązały firmy ECOPLAN oraz Zakład Usług Geologicznych GRUNT z Opola. W ramach opracowania prowadzono prace terenowe oraz kameralne na podstawie których opracowano siedem zasadniczych map warunków ekofizjograficznych, oraz jedną mapę wynikową stanowiącą podsumowanie całych prac i jednocześnie wytyczne do opracowania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.

Opracowanie w części dotyczącej zagrożeń środowiska zostało zrealizowane w formie bazy danych GIS MapInfo. Szczegółowe informacje o stworzonej bazie danych przedstawiono poniżej.

Mapa warunków wodnych w Opolu

Mapa warunków wodnych

 

Mapa siedlisk miasta Opola

Mapa siedlisk

Mapa siedlisk i wartości przyrodniczych wykonana w ramach opracowania ekofizjograficznego dla miasta Opola stanowiła podstawę dla wyodrębnienia szeregu obszarów mających szczególny potencjał przyrodniczy, zwłaszcza w odniesieniu do wartości użytkowej gleb, wartości dla świata ożywionego oraz innych cennych elementów przyrodniczych. Tym samym treść mapy wymagała podziału na kilka odrębnych działów tematycznych:

 

Siedliska przestrzeni rolniczej Wyodrębnione zostały jako kompleksy przydatności rolniczej gleb, które można klasyfikować jako typy siedliskowe przestrzeni rolniczej odzwierciedlające naturalną urodzajność gleb i ich przydatność dla upraw o różnym wymaganiach. Użytkowanie rolne stanowi jeden z podstawowych elementów gospodarki na terenie miasta Opola. Charakter siedlisk rolniczych pozwolił na ocenę predyspozycji obszaru względem możliwości rozwoju funkcji rolniczych oraz wyodrębnienie trzech podstawowych grup przydatności rolniczej:

 

Kompleksy o dużej przydatności rolniczej obejmują siedliska o zbliżonych, korzystnych właściwościach agroekologicznych, do których wchodzi kompleks pszenny bardzo dobry, kompleks pszenny dobry, kompleks żytni bardzo dobry oraz użytki zielone bardzo dobre i dobre. Kompleksy posiadają dużą przydatność rolniczą i odznaczają się występowaniem gleb o najlepszych wartościach użytkowych. Wskazane jest utrzymanie wymienionych kompleksów w użytkowaniu rolnym.
Kompleksy o średniej przydatności rolniczej zalicza się tu kompleksy o słabszych warunkach glebowych, a więc kompleks pszenny wadliwy, kompleks żytni dobry i kompleks zbożowo-pastewny mocny, natomiast z użytków zielonych są to użytki zielone średnie. Przydatność rolnicza wykazanych siedlisk jest wypadkową czynników naturalnych oraz zwykle zwiększonych nakładów prac agrotechnicznych. Dla niniejszych kompleksów zalecono utrzymanie ich w systemie użytków rolnych.
Kompleksy o niskiej przydatności rolniczej obejmują kompleks żytni słaby, kompleks zbożowo-pastewny słaby oraz kompleks użytków zielonych słabych i bardzo słabych. Niski potencjał użytkowy uwarunkowany jest różnymi czynnikami, w największym stopniu jednak albo zbytnim uwilgotnieniem albo zbyt suchym charakterem gleb. Użytkowanie kompleksów jest zwykle trudne i wymaga regulacji stosunków wodnych. Niska przydatność rolnicza wskazuje na możliwość przeznaczania terenów pod inne formy zainwestowania, jednakże pomimo małej wartości użytkowej siedliska te nieść mogą istotny potencjał przyrodniczy.
Siedliska przyrodnicze do tej grupy zaliczono występujące na terenie miasta siedliska podlegające ochronie prawnej z podziałem na: leśne, łąkowe i murawowe, wodno-błotne, siedliska agrocenoz, określając dla nich różnego rodzaju działania służące ochronie siedlisk przyrodniczych. Zaliczono do tej grupy również wszystkie pozostałe siedliska leśne z całkowitym zakazem przeznaczania gruntów leśnych na cele nieleśne.

 

Obszary o szczególnych walorach przyrodniczych ten dział tematyczny objął kilka odrębnych treści dotyczących zwłaszcza przyrody ożywionej oraz chronionych i cennych obszarów i elementów przyrodniczych. Obszary te najczęściej występowały lub pokrywały się z innymi typami siedlisk wymienionych wcześniej [rolniczymi i przyrodniczymi], potęgując ich potencjał. Dlatego też np. przy ocenie przydatności poszczególnych terenów wskazywano, iż przeznaczanie gruntów rolnych na nierolnicze powinno odbywać się przy uwzględnieniu ich ewentualnej wartości przyrodniczej. W tej grupie tematycznej osobno wyodrębniono:
ostoje flory - do których zaliczono obszary o znacznej naturalności szaty roślinnej i z dużym udziałem gatunków roślin chronionych.
Ostoje fauny - czyli obszary o znacznym nagromadzeniu rzadkich i chronionych gatunków zwierząt, zwłaszcza stanowiących istotną wartość dla awifauny. Wyodrębniono osobne grupy: obszary priorytetowe ? o największych walorach faunistycznych w okresie lęgowym, obszary priorytetowe ? o największych walorach dla ptaków przelotnych i zimujących oraz obszary mające duże znaczenie dla zoocenoz miasta [żerowiska, miejsca koncentracji, trasy migracji itp.].
Elementy ochrony przyrody wyodrębniono projektowane do objęcia ochroną obszary [obszar chronionego krajobrazu, zespół przyrodniczo-krajobrazowy, użytek ekologiczny, stanowisko dokumentacyjne przyrody nieożywionej], stanowiska chronionych i rzadkich gatunków roślin, a także główne korytarze ekologiczne i obszar ochrony krajobrazu ? skarpy i krawędzi erozyjnej doliny Odry.
Dla powyższych elementów wchodzących w skład obszarów o szczególnych walorach przyrodniczych dokonano szczegółowej oceny przydatności oraz zalecenia do planu w zależności od uwarunkowań lokalnych.

Tereny zantropogenizowane - Ponieważ w obrębie miasta Opole znaczną część obszarów zajmują różnego typu tereny zainwestowane, stanowiły one istotną treść mapy. W tym przypadku dokonano podziału na kilka grup o odrębnej wartości i potencjale siedliskowo-przyrodniczym, czy raczej stopniu przekształcenia siedlisk: tereny trwale zainwestowane, tereny odbudowujące potencjał przyrodniczy na drodze wtórnej sukcesji ekologicznej, tereny wtórnie zaadoptowane do rozwoju innych form działalności powodujące dalszą dewastację.

Mapa siedlisk i wartości przyrodniczych wykonana w ramach opracowania ekofizjograficznego dla miasta Opola stanowiła podstawę dla wyodrębnienia szeregu obszarów mających szczególny potencjał przyrodniczy, zwłaszcza w odniesieniu do wartości użytkowej gleb, wartości dla świata ożywionego oraz innych cennych elementów przyrodniczych. Tym samym treść mapy wymagała podziału na kilka odrębnych działów tematycznych:

 

Siedliska przestrzeni rolniczej Wyodrębnione zostały jako kompleksy przydatności rolniczej gleb, które można klasyfikować jako typy siedliskowe przestrzeni rolniczej odzwierciedlające naturalną urodzajność gleb i ich przydatność dla upraw o różnym wymaganiach. Użytkowanie rolne stanowi jeden z podstawowych elementów gospodarki na terenie miasta Opola. Charakter siedlisk rolniczych pozwolił na ocenę predyspozycji obszaru względem możliwości rozwoju funkcji rolniczych oraz wyodrębnienie trzech podstawowych grup przydatności rolniczej:

 

Kompleksy o dużej przydatności rolniczej obejmują siedliska o zbliżonych, korzystnych właściwościach agroekologicznych, do których wchodzi kompleks pszenny bardzo dobry, kompleks pszenny dobry, kompleks żytni bardzo dobry oraz użytki zielone bardzo dobre i dobre. Kompleksy posiadają dużą przydatność rolniczą i odznaczają się występowaniem gleb o najlepszych wartościach użytkowych. Wskazane jest utrzymanie wymienionych kompleksów w użytkowaniu rolnym.
Kompleksy o średniej przydatności rolniczej zalicza się tu kompleksy o słabszych warunkach glebowych, a więc kompleks pszenny wadliwy, kompleks żytni dobry i kompleks zbożowo-pastewny mocny, natomiast z użytków zielonych są to użytki zielone średnie. Przydatność rolnicza wykazanych siedlisk jest wypadkową czynników naturalnych oraz zwykle zwiększonych nakładów prac agrotechnicznych. Dla niniejszych kompleksów zalecono utrzymanie ich w systemie użytków rolnych.
Kompleksy o niskiej przydatności rolniczej obejmują kompleks żytni słaby, kompleks zbożowo-pastewny słaby oraz kompleks użytków zielonych słabych i bardzo słabych. Niski potencjał użytkowy uwarunkowany jest różnymi czynnikami, w największym stopniu jednak albo zbytnim uwilgotnieniem albo zbyt suchym charakterem gleb. Użytkowanie kompleksów jest zwykle trudne i wymaga regulacji stosunków wodnych. Niska przydatność rolnicza wskazuje na możliwość przeznaczania terenów pod inne formy zainwestowania, jednakże pomimo małej wartości użytkowej siedliska te nieść mogą istotny potencjał przyrodniczy.
Siedliska przyrodnicze do tej grupy zaliczono występujące na terenie miasta siedliska podlegające ochronie prawnej z podziałem na: leśne, łąkowe i murawowe, wodno-błotne, siedliska agrocenoz, określając dla nich różnego rodzaju działania służące ochronie siedlisk przyrodniczych. Zaliczono do tej grupy również wszystkie pozostałe siedliska leśne z całkowitym zakazem przeznaczania gruntów leśnych na cele nieleśne.

 

Obszary o szczególnych walorach przyrodniczych ten dział tematyczny objął kilka odrębnych treści dotyczących zwłaszcza przyrody ożywionej oraz chronionych i cennych obszarów i elementów przyrodniczych. Obszary te najczęściej występowały lub pokrywały się z innymi typami siedlisk wymienionych wcześniej [rolniczymi i przyrodniczymi], potęgując ich potencjał. Dlatego też np. przy ocenie przydatności poszczególnych terenów wskazywano, iż przeznaczanie gruntów rolnych na nierolnicze powinno odbywać się przy uwzględnieniu ich ewentualnej wartości przyrodniczej. W tej grupie tematycznej osobno wyodrębniono:
ostoje flory - do których zaliczono obszary o znacznej naturalności szaty roślinnej i z dużym udziałem gatunków roślin chronionych.
Ostoje fauny - czyli obszary o znacznym nagromadzeniu rzadkich i chronionych gatunków zwierząt, zwłaszcza stanowiących istotną wartość dla awifauny. Wyodrębniono osobne grupy: obszary priorytetowe ? o największych walorach faunistycznych w okresie lęgowym, obszary priorytetowe ? o największych walorach dla ptaków przelotnych i zimujących oraz obszary mające duże znaczenie dla zoocenoz miasta [żerowiska, miejsca koncentracji, trasy migracji itp.].
Elementy ochrony przyrody wyodrębniono projektowane do objęcia ochroną obszary [obszar chronionego krajobrazu, zespół przyrodniczo-krajobrazowy, użytek ekologiczny, stanowisko dokumentacyjne przyrody nieożywionej], stanowiska chronionych i rzadkich gatunków roślin, a także główne korytarze ekologiczne i obszar ochrony krajobrazu ? skarpy i krawędzi erozyjnej doliny Odry.
Dla powyższych elementów wchodzących w skład obszarów o szczególnych walorach przyrodniczych dokonano szczegółowej oceny przydatności oraz zalecenia do planu w zależności od uwarunkowań lokalnych.

Tereny zantropogenizowane - Ponieważ w obrębie miasta Opole znaczną część obszarów zajmują różnego typu tereny zainwestowane, stanowiły one istotną treść mapy. W tym przypadku dokonano podziału na kilka grup o odrębnej wartości i potencjale siedliskowo-przyrodniczym, czy raczej stopniu przekształcenia siedlisk: tereny trwale zainwestowane, tereny odbudowujące potencjał przyrodniczy na drodze wtórnej sukcesji ekologicznej, tereny wtórnie zaadoptowane do rozwoju innych form działalności powodujące dalszą dewastację.

Mapa zagrożeń środowiska stanowi jeden z istotniejszych elementów opracowania ekofizjograficznego. W naszym przypadku treść mapy zawierała:

  • strefy zagrożenia hałasem komunikacyjnym - drogowym - wyróżniono cztery strefy zagrożenia hałasem komunikacyjnym. Strefa pierwsza obejmowała tereny, gdzie dopuszcza się lokalizację nawet najbardziej "wymagających" funkcji takich jak tereny szpitali, usług oświaty, czy też terenów jednorodzinnej zabudowy willowej. Strefa druga obejmowała tereny gdzie dopuszcza się lokalizację funkcji wymagających najlepszego klimatu akustycznego, ale pod warunkiem iż pomiędzy tą funkcją a źródłem uciążliwości powstanie zabudowa tworząca cień akustyczny. Jednocześnie dopuszcza się tutaj lokalizację zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej , lub jednorodzinnej z usługami, lub zagrodowej bez dodatkowych warunków. Dalej wydzielono jeszcze dwie dodatkowe strefy o gorszych warunkach akustycznych. Identyfikacja tych stref pozwoli na podjecie właściwych decyzji odnośnie lokalizacji poszczególnych funkcji przestrzennych, tak aby w przyszłości unikać sytuacji kiedy przy drogach prowadzących duży ruch realizuje się wysoką zabudowę mieszkaniową, albo też inne funkcje chronione przed hałasem, co w konsekwencji prowadzi do konieczności stosowania ekranów akustycznych. Prace nad tą warstwą informacyjną obejmowały między innymi wykonanie pomiarów hałasu komunikacyjnego w kilkudziesięciu punktach pomiarowych, w wielu przypadkach pomiarów trwających od 4 do 24 godzin,
  • strefy zagrożenia hałasem komunikacyjnym - kolejowym Badania klimatu akustycznego realizowane przez naszą firmę na przestrzeni ostatnich kilku lat, a także badania najnowsze z 2004 roku pozwoliły także wyznaczyć strefę zagrożenia hałasem kolejowym, która to rozciąga się wzdłóż linii kolejowej E-30 prowadzącej pociagi relacji Wrocław - Katowice. O szczególnym znaczeniu tej strefy dla warunków zamieszkania może świadczyć liczba artykułów jaka ukazała się na łamach lokalnych wydań dzienników. Niewątpliwie kierunek rozwoju miasta wytyczony przez nowy plan zagospodarowania przestrzennego powinien pozwolić minimalizować ekspozycję terenów jednorodzinnej i wielorodzinnej zabudowy mieszkaniowej na hałas kolejowy.
  • obszary generujące hałas przemysłowy - ze względu na skalę opracowania oraz bardzo skąpe i mało precyzyjne dane charakteryzujące oddziaływanie terenów przemysłowych na stan klimatu akustycznego wyróżniono jedynie tereny przemysłu uciążliwego z akustycznego punktu widzenia, oraz przemysłu nie uciążliwego.
  • źródła promieniowania niejonizującego, oraz strefy ich oddziaływań oddziaływanie na organizm ludzki promieniowania niejonizującego, zwłaszcza w zakresie niższych częstotliwości, nie jest do końca rozpoznane, jednak wiadomym jest, że ma ono duży wpływ na zdrowie ludzi. Warstwa informacyjna dotycząca zagrożenia promieniowaniem niejonizującym nie tylko identyfikowała lokalizację najistotniejszych źródeł promieniowania tego rodzaju (stacje bazowe telefonii komórkowej, nadajniki radiowe i telewizyjne, linie elektroenergetyczne wysokiego napięcia), ale również określała zasięg stref, w których mogą zostać przekroczone dopuszczalne wartości promieniowania elektromagnetycznego. Jest to szczególnie ważne w przypadku planowania zabudowy mieszkaniowej. Lokalizacja wysokich budynków mieszkalnych w strefie oddziaływania stacji bazowych telefonii komórkowej wysokiej mocy może doprowadzić do wystąpienia zagrożenia zdrowia mieszkańców, zaś planowanie zabudowy jednorodzinnej w strefie oddziaływania linii elektroenergetycznych wysokiego napięcia może wyłączyć z użytkowania duże powierzchnie terenu. Ze względu na skalę opracowania zasięg występowania stref oddziaływania ponadnormatywnego opisywał sytuacje najbardziej niekorzystne, obrazując sam problem występowania zagrożenia. Szczegółowe opracowania powinny indywidualnie podjąć temat potencjalnego zagrożenia elektromagnetycznego środowiska pochodzącego od poszczególnych instalacji.
  • przemysłowe źródła emisji zanieczyszczeń atmosferycznych i odorów utworzono warstwę informacyjną zawierającą lokalizację działalności gospodarczych cechujących się emisję róznego typu zanieczyszczeń atmosferycznych a w szczególności emitujących odory, które mogą stanowić istotną uciązliwość dla potencjalnej zabudowy mieszkaniowej.

 Baza danych zagrożeń środowiska.
 

Jak już wspomniano mapa zagrożeń środowiska jest w rzeczywistości bazą danych o charakterze przestrzenno opisowym utworzoną w środowisku MapInfo. Zawiera ona warstwy informacyjne omówiono powyżej a ponadto:

  • warstwę lokalizacji punktów pomiarowych poziomu hałasu komunikacyjnego
  • warstwa zawiera informacje na temat szczegółowej lokalizacji punktu pomiarowego, daty i czasu początku i końca pomiaru, bazy danych przechowującej wyniki pomiaru,
  • warstwę lokalizacji punktów pomiarowych stężeń zanieczyszczeń komunikacyjnych (warstwa zawiera wyniki pomiarów stężeń dwutlenku azotu oraz węglowodorów w otoczeniu istotniejszych szlaków komunikacyjnych w obrębie miasta)
  • warstwę lokalizacji stacji i baz paliw

 

Share

W celu optymalizacji treści dostępnych w naszym serwisie korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych oznacza, iż użytkownik akceptuje politykę stosowania plików cookies, opisaną w Polityce prywatności. Aby dowiedzieć się więcej o plikach "cookie" i o tym jak je usunąć z komputera zobacz naszą Politykę prywatności.

Akceptacja: